را و ديگرى يك سانتى متر را و ديگرى در يك دقيقه يك ميلى متر را طى كند ؛ آن وقت در همهء اينها بايد بگوييم كه به نسبت سرعت آنها سكونات وجود دارد . آن وقت نقطهء مقابل را در نظر بگيريد ؛ ما اشيائى داريم كه سرعتى حدود سرعت سير نور دارند ، اشيائى هم داريم كه در يك دقيقه فاصلهء بسيار اندكى را طى مىكنند و ما بين اين دو حركت مراتب مختلفى از حركت وجود دارد ؛ اگر ما بگوييم حركت واقعى همان است كه با سرعت سير نور انجام گرفته است و بقيه همه در اين مدت ساكن بوده‌اند و مثلا آن شيئى كه در يك دقيقه يك ميلى متر طى كرده است آن يك ميلى متر را با سرعت نور حركت كرده و بقيهء اين مدت ساكن بوده است ، ما خيال مىكرده‌ايم كه حركت مىكرده است ( حالا در اين مورد - كه شىء در يك دقيقه يك ميلى متر طى مىكند - كه چشم نمىبيند ؛ در جايى كه چشم مىبيند هم همين طور است . مثلا من در يك دقيقه از اينجا تا سر خيابان حركت مىكنم ، بنابراين نظريه بايد بگويم من با سرعت سير نور حركت كرده‌ام ، در همان « آن » اول رسيده‌ام آنجا ولى چشم نمىتواند ببيند ؛ در اين مدت خيال مىكنم كه مىروم ) اين ، مطلبى است كه اصلا قابل قبول نيست . آيا حقيقت حركت چنين است ؛ يا نه ، حقيقت حركت اين است كه حركت حقيقتى است قابل شدت و ضعف ، يعنى حركت كند حركت است على الاتصال و حركت تند هم حركت است على الاتصال و آن حركت تند در حركت بودنش شديد است ؛ يعنى « سرعت » شدت حركت است نه اينكه « سرعت » مخلوط شدن حركت است با غير حركت ؛ « بطء » هم ضعف حركت است نه مخلوط شدن حركت با غير حركت « 1 » . اين ، يك مطلب بود . همين جا مىخواستيم برسيم به مسأله تقدم و تأخر كه آيا در عالم تقدم و تأخر وجود دارد يا وجود ندارد ؟ پاسخ اين است كه تقدم و تأخر وجود دارد . واضح‌ترين آنها تقدم و تأخر زمانى است . از آن كه بگذريم به تقدم و

--> ( 1 ) . - آيا اين بحث تشكيك منطبق بر قوه و فعل ارسطويى نمىشود ؟ استاد : قوه و فعل اتفاقا يكى از مراتب تشكيك است ، نه اينكه اين به آن برمىگردد . قوه و فعل ارسطويى از مسائل باب تشكيك است . البته ارسطو اين حرف را نگفته است ، يعنى قوه و فعل را داخل در باب تشكيك نكرده است ولى اينهايى كه به باب تشكيك رسيده‌اند قوه و فعل را برده‌اند در باب تشكيك .